Reeks droogte en klei · Oktober 2026

Scheuren na een droge zomer: waarom kleigrond je huis laat zakken

Na een lange, droge zomer krijgen we telkens meer telefoons over scheuren in muren. Vaak zit de oorzaak niet in het gebouw, maar eronder: in de klei.

Klei werkt als een spons

Kleigrond bestaat uit zeer fijne deeltjes die water vasthouden. Droogt de grond uit, dan krimpt hij. Wordt hij weer nat, dan zwelt hij opnieuw. Bij sterk plastische klei kan die beweging oplopen tot ongeveer een tiende van de dikte van de laag die uitdroogt. Een fundering die op zo'n laag rust, beweegt mee.

Hoe gevoelig een klei is, lees je af aan de plasticiteitsindex: hoe hoger die index, hoe groter het risico op krimp en zwel. Een geotechnisch labo bepaalt die waarde op een grondstaal.

Waarom de schade ongelijk is

Een huis dat gelijkmatig een paar millimeter zakt, merk je nauwelijks. Schade ontstaat wanneer de ene kant meer zakt dan de andere. Dat gebeurt bijvoorbeeld als de grond aan de buitenrand uitdroogt maar onder het midden van de woning vochtig blijft, als een deel van het huis onderkelderd is, of als er aan één zijde bomen staan.

Typische tekenen zijn trapvormige scheuren in het metselwerk, scheuren boven ramen en deuren, deuren die klemmen en vloeren die gaan hellen. Vaak worden de scheuren in de zomer breder en sluiten ze in de winter deels weer.

Hoe diep werkt de droogte?

In een gewoon jaar reikt de invloed van de seizoenen tot ongeveer 1,5 m diep. Daaronder blijft het watergehalte vrij constant. Woningen met een fundering op 60 à 80 cm, zoals veel oudere rijwoningen en villa's, zitten dus in de zone die meebeweegt. Onder een open kruipruimte kan de grond nog dieper uitdrogen.

Buildwise wijst erop dat het met de opwarming van het klimaat onzeker is of 1,5 m in de toekomst nog volstaat. Langere en hetere droge periodes laten de grond dieper uitdrogen.

Waar in België?

Het grootste risico zit in de oude, zeer plastische kleilagen: de Boomse klei (Formatie van Boom, rond Antwerpen, Boom, Mechelen en het Waasland) en de Ieperse klei (Formatie van Kortrijk, in grote delen van West- en Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant). Ook jongere kleien, leem en glauconiethoudend zand kunnen krimpen, maar daar is het risico kleiner.

Of er klei onder je huis zit, kan je nagaan in de Databank Ondergrond Vlaanderen (DOV), met het themaloket "Plastische gronden", of op Geoportail voor Wallonië. Een sondering ter plaatse geeft zekerheid.

Wat kan je zelf doen?

• Volg scheuren op met een scheurmeter of een potloodstreep met datum, bijvoorbeeld om de drie maanden.
• Laat de riolering en regenwaterafvoer met een camera nakijken: een lek maakt de grond plaatselijk nat en kan het probleem verergeren.
• Hou bomen en grote struiken op afstand van de gevel (zie ons artikel over bomen en klei).
• Wacht niet tot scheuren breder zijn dan enkele millimeter: hoe vroeger je ingrijpt, hoe beperkter de herstelling.

Bronnen: Buildwise (WTCB), Scheurvorming in gebouwen door het krimpen of zwellen van plastische gronden, WTCB-Dossiers 2021/5.10 en WTCB-Contact 2018/3; M. De Vos, Speciale problemen bij het bouwen op tertiaire klei, TI-KVIV-studiedag 2004; BRE Digests 240–242, 298 en 412. Dit artikel vat die bronnen samen in eigen woorden en vervangt geen advies van een ingenieur.